Mae amaethu wedi bod yn nodwedd o’r ynys
ers y cyfnodau cynharaf. Credir mai adeiladau at
ddefnydd amaethyddol yw rhai o’r gweddillion
canoloesol.
Erbyn hyn mae’r Ymddiriedolaeth yn penodi
ffermwyr sy’n denantiaid i fod yn gyfrifol
am reoli’r ynys. Mae’r Ymddiriedolaeth,
y ffermwyr sy’n denantiaid a’r Cyngor
Cefn Gwlad yn cydweithio’n agos i sicrhau
bod y tir yn cael ei reoli fel ei fod yn cynnal
yr amgylchedd hanfodol ar gyfer blodau ac anifeiliaid
arbennig Enlli. Mae’r cynnydd yn cael ei
fonitro’n ofalus a rhoir ystyriaeth i unrhyw
newidiadau – oherwydd diflaniad y cwningod
ym 1996 roedd angen mwy o bori i warchod y cynefinoedd.
Mae yma ddiadell fagu o ddefaid cymysg yn bennaf
a Gwartheg Duon Cymreig, a gall ffermwyr ac eraill
sydd yn byw ar yr ynys gadw geifr, hwyaid, gwyddau,
tyrcwn a ieir. Mae ceirch, maip a swej – porthiant
gaeaf i’r da byw – yn annog chwyn âr
ac yn sicrhau cysgod a bwyd i adar sy’n byw
yma drwy gydol y flwyddyn ac adar ymfudol. Defnyddir
lleiafswm o wrtaith a gadewir tyfiant ar gyrion
caeau llydan heb ei dorri.
Mae pysgota yn parhau i fod yn bwysig. Mae’r
môr o amgylch yr ynys yn cael ei bysgota’n
rheolaidd am gimwch a chranc a werthir ar y tir
mawr.
Afal Enlli
Un o’r planhigion sy’n
ymddangos fel pe bai’n unigryw i Enlli yw’r
goeden afal sy’n tyfu ar ochr Plas Bach.
Ym mis Medi 2000, roedd un o’r gwylwyr adar
a oedd yn aros yn Cristin yn defnyddio afalau
i ddenu adar. Yn dilyn sgwrs rhwng yr adarydd
ac ymwelydd arall, Mr Ian Sturrock, gwnaed darganfyddiad
cyffrous. Deallodd Mr Sturrock, arbenigwr ar goed
ffrwythau, bod yr afalau yn dod o goeden gnotiog
a cham ar ochr ddeheuol Plas Bach. Er bod trigolion
yr ynys yn cadarnhau bod cenedlaethau o ynyswyr
wedi mwynhau’r afalau hyn, nid oedd neb
yn gwybod pa fath o afalau oeddynt. Roedd yn eithaf
posib mai’r ffrwyth pinc gydag arogl lemwn
a blas amheuthun oedd yr unig oroeswyr o berllan
a oedd yn cael ei meithrin ar y safle gan fynaich
dros 1,000 o flynyddoedd yn ôl.
“ Doeddwn i ddim yn adnabod yr afal, felly
mi es i â fo at arbenigwyr ar wahanol afalau
Prydain – Brogdale Horticultural Trust yng
Nghaint”, meddai Mr Sturrock.
Yno archwiliwyd yr afalau gan Dr Joan Morgan a’i
datganiad hi oedd mai dyma afal prinnaf y byd.
Fe’i disgrifiodd fel afal gyda streipiau
pinc amlwg dros hufen, yn wrymiog a gyda chorun
uchel.
|